VẬT LÝ · LỚP 11 · Khám phá và đời sống

Âm thoa Lissajous thế kỷ XIX dùng hai gương để nhìn quan hệ nhịp ra sao?

Trước màn hình điện tử, hai dao động có thể để lại một đường sáng cho mắt so sánh. Dụng cụ Lissajous gắn gương nhỏ vào âm thoa để biến rung thành chuyển động của vệt sáng.

Hai gương bố trí sao cho hai dao động lệch ánh sáng theo hai hướng độc lập. Vị trí vệt là sự phối hợp của hai chuyển động theo thời gian; quan hệ nhịp và pha làm đường cong xuất hiện khác nhau. Vì thế mẫu hình có thể giúp so một dao động chưa biết với một chuẩn.

Whipple Museum ghi kiểu dụng cụ được phát triển năm 1855 và dùng trong công việc chuẩn cao độ cuối thập niên ấy. Các bộ còn lưu ở bảo tàng có niên đại chế tạo muộn hơn, như bộ khoảng năm 1870.

Ngày làm hiện vật không được coi là ngày phát minh. Hình cho một đường kín minh họa, không biến một nét vẽ tĩnh thành phép đo đủ mọi thông số; biên độ và pha cũng cần được xét khi đọc mẫu.

*Hai âm thoa mang gương và một đường Lissajous minh họa tỉ lệ nhịp 1:2. Đường tia là tuyến chức năng giản lược, không phục dựng góc gương của bộ hiện vật hoặc suy một pha duy nhất từ tên hình.*

Kiến thức liên hệ: Sóng và chồng chất; quang học, điện âm, cộng hưởng từ lượng tử và lịch sử kỹ thuật là mở rộng.

Học tiếp: Pha của hai điểm trên phương truyền sóng.

Tư liệu đối chiếu

- https://www.whipplemuseum.cam.ac.uk/explore-whipple-collections/acoustics/lissajous-tuning-forks-standardisation-musical-sound
- https://collections.whipplemuseum.cam.ac.uk/objects/14947/