VẬT LÝ · LỚP 11 · Khám phá và đời sống

Hauksbee làm quả cầu thủy tinh phát sáng trong buổi thực nghiệm điện học

Một ghi chép của Royal Society năm 1706 mô tả Francis Hauksbee tạo ánh sáng trong quả cầu thủy tinh đã rút bớt không khí khi có ma sát thích hợp. Sách thí nghiệm của ông xuất bản năm 1709 còn trình bày cả dụng cụ. Trước những bóng đèn điện quen thuộc rất lâu, ánh sáng đã là dấu hiệu để người nghiên cứu đặt câu hỏi về điện.

Theo mô hình ngày nay, điện trường có thể gia tốc hạt mang điện trong khí; va chạm kích thích các hạt khí rồi quá trình trở về trạng thái thấp hơn có thể phát ánh sáng. Không thể giải thích trường hợp ấy chỉ bằng việc thủy tinh nóng đỏ như sợi đốt. Áp suất và điều kiện điện tham gia vào hiện tượng.

Hình gợi quả cầu, cơ cấu làm nó chuyển động và vùng phát sáng, nhưng không phục dựng đủ bộ máy. Một màu tô chỉ đánh dấu vùng khí được quan sát, không xác nhận màu quang phổ hoặc độ sáng định lượng của buổi diễn năm 1706.

Giá trị của câu chuyện nằm ở việc dụng cụ mở ra một hiện tượng để đo và giải thích, dù người đương thời chưa có mô hình electron hiện đại. Sự phát sáng trong khí là kiến thức mở rộng từ điện trường. Đây là thí nghiệm lịch sử cần thiết bị chuyên dụng, không phải hoạt động làm với bình thủy tinh tại nhà.

*Quả cầu khí loãng cùng cơ cấu chuyển động gợi nghiên cứu điện và ánh sáng của Hauksbee. Màu nhạt không phải phổ đo hoặc nhiệt độ; đây không phải sơ đồ đủ để làm thí nghiệm chân không và điện áp cao.*

Kiến thức liên hệ: Điện trường; phát sáng trong khí loãng là mở rộng.

Học tiếp: Điện trường quanh điện tích là gì.

Tư liệu đối chiếu

- https://makingscience.royalsociety.org/items/clp_18i_100
- https://wellcomecollection.org/works/rkbseaaw